Lato w pełni – a wraz z nim rośnie ryzyko anaplazmozy granulocytarnej!
Oto krótkie podsumowanie najważniejszych informacji:
● Czynnikiem wywołującym anaplazmozę granulocytarną u ludzi, psów, kotów, koni oraz dzikich zwierząt jest Anaplasma phagocytophilum.
● Głównym wektorem jest kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) – aktywny obecnie w Polsce przez cały rok, z największą aktywnością latem.
● Infekcja powinna być brana pod uwagę jako diagnoza różnicowa przez cały rok, a szczególnie latem, zwłaszcza gdy obserwujemy:
– Gorączkę, apatię lub zmniejszony apetyt
– Obecność kleszczy
– Małopłytkowość (trombocytopenię)
● Objawy kliniczne (np. gorączka) oraz wyniki badań laboratoryjnych (np. niska liczba płytek krwi) są bardzo podobne u różnych gatunków – również u ludzi.
● Doksycyklina (lub oksytetracyklina/doksycyklina u koni) to lek z wyboru – zwykle powoduje szybkie ustąpienie objawów w ciągu kilku dni.
● Zaleca się wykonanie badania PCR 5–8 dni po zakończeniu leczenia w celu potwierdzenia eliminacji patogenu.
● Całoroczna ochrona przed kleszczami jest niezbędna – szczególnie ze względu na znaczenie tego patogenu w kontekście koncepcji „One Health”.
O patogenie
Anaplazmoza granulocytarna wywoływana jest przez Anaplasma phagocytophilum, gram-ujemną, obligatoryjnie wewnątrzkomórkową bakterię, która atakuje ludzi, psy, koty, konie i dzikie zwierzęta. W Polsce głównym wektorem jest kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), należący do kompleksu Ixodes ricinus/persulcatus, którego szczyt aktywności przypada zwykle na wiosnę i wczesne lato.
Rozprzestrzenienie choroby ściśle pokrywa się z występowaniem tych kleszczy, przy czym największą częstość zakażeń u psów, kotów i koni odnotowuje się w Europie Północnej i Środkowej. Poza przenoszeniem przez ukąszenia kleszczy, patogen może być także przekazywany podczas transfuzji krwi. W wyniku zmian klimatycznych, zakażenia Anaplasma phagocytophilum są obecnie możliwe przez cały rok, z największą częstością występowania latem.
Objawy kliniczne
U zwierząt i ludzi najczęściej występującymi objawami są gorączka, apatia i brak apetytu. Rzadziej zgłaszane są kulawizna i objawy żołądkowo-jelitowe. Objawy te są niespecyficzne i nie wskazują jednoznacznie na konkretną chorobę, dlatego często konieczna jest dalsza diagnostyka.
Anaplazmoza granulocytarna to choroba o ostrym przebiegu, a objawy zwykle pojawiają się nagle.
Diagnostyka
Szybką i niedrogą metodą jest mikroskopowe badanie rozmazu krwi obwodowej. Czasem można zaobserwować morule (ciała wtrętowe) w granulocytach obojętnochłonnych, rzadziej w eozynofilach (patrz Rys. 1).
Badanie PCR z krwi EDTA lub płynu stawowego to metoda o wysokiej czułości i swoistości, uznawana za złoty standard diagnostyczny. Wykrywanie przeciwciał w surowicy lub osoczu jedynie potwierdza wcześniejszy kontakt z patogenem i nie nadaje się do diagnozowania ostrej anaplazmozy granulocytarnej. Poziom przeciwciał może utrzymywać się na wysokim poziomie przez wiele lat po zakażeniu.
Leczenie i rokowanie
W przypadku wczesnego rozpoczęcia leczenia antybiotykiem skutecznym wobec bakterii wewnątrzkomórkowych rokowanie jest bardzo dobre.
Doksycyklina jest lekiem z wyboru u psów (5 mg/kg masy ciała dwa razy dziennie doustnie), kotów (10 mg/kg raz dziennie doustnie) i ludzi. Choć poprawa kliniczna często następuje szybko, doksycyklinę należy podawać przez 21–28 dni zarówno u psów, jak i u kotów.
U kotów tabletki powinny być podawane z pokarmem lub wodą, by zapobiec zapaleniu lub uszkodzeniu przełyku.
U koni stosuje się różne protokoły leczenia z wykorzystaniem oksytetracykliny lub doksycykliny.
Celem leczenia jest całkowita eliminacja patogenu. W rzadkich przypadkach objawy kliniczne oraz pozytywny wynik PCR mogą się pojawić ponownie, jeśli leczenie zostanie zakończone zbyt wcześnie. Zaleca się kontrolne badanie PCR 5–8 dni po zakończeniu terapii.
Profilaktyka
Obecnie nie ma dostępnej szczepionki przeciwko A. phagocytophilum. Działania profilaktyczne powinny więc koncentrować się na całorocznej ochronie przed kleszczami przy użyciu preparatów zarejestrowanych przeciwko Ixodes ricinus w Europie Środkowej.
Ponowne zakażenie
Przeciwciała wytworzone podczas zakażenia A. phagocytophilum nie mają działania ochronnego. Dlatego zarówno zwierzęta, jak i ludzie mogą ulec ponownemu zakażeniu po kolejnym kontakcie z kleszczem.
Więcej informacji oraz aktualna literatura dostępne są pod adresem:
https://vbd.laboklin.com/vector-borne-diseases-english/
