Zgodnie z badaniem przeprowadzonym w 2020 roku przez Stowarzyszenie Przemysłu Zoologicznego, w 5% wszystkich gospodarstw domowych w Niemczech żyje pięć milionów małych zwierząt domowych. Ważnym przedstawicielem tej grupy zwierząt jest kawia domowa (Cavia porcellus). Pochodzące pierwotnie z Ameryki Południowej kawie domowe, zostały przywiezione do Europy przez hiszpańskich żeglarzy już w XVI wieku. W swoich rodzimych rejonach są hodowane jako zwierzęta gospodarskie w celu pozyskiwania mięsa. Natomiast w Europie Środkowej kawie domowe są utrzymywane głównie jako zwierzęta towarzyszące. Utrzymywane jako zwierzęta domowe kawie często osiągają starszy wiek niż w warunkach naturalnych, co niestety prowadzi do chorób, które dotyczą głównie zwierząt dorosłych i starszych, takich jak nowotwory.
Jak dotąd opublikowano jedynie kilka artykułów przeglądowych dotyczących nowotworów spontanicznych u kawii domowych (Dobromylskyj i in., 2023). W ostatnich latach właściciele zwierząt domowych wykazują coraz większą gotowość do poddawania swoich pupili badaniom i leczeniu w przypadku choroby. Aby uzyskać przegląd typów nowotworów występujących u kawii domowych, przeanalizowano przypadki przesyłane do laboratorium Laboklin w latach 2013–2020. Kryteriami włączenia były: określenie lokalizacji guza oraz dostępność próbek, dla których można było postawić jednoznaczną diagnozę. W okresie badania kryteria te spełniło 1 017 przypadków nowotworów.
Poniższa analiza koncentruje się na anatomicznych lokalizacjach tych nowotworów, najczęściej diagnozowanych typach, proporcji między nowotworami łagodnymi a złośliwymi oraz na rzadkich typach nowotworów zidentyfikowanych w tej populacji.
Lokalizacja nowotworów
Przesłane do badania nowotwory pochodziły z różnych lokalizacji anatomicznych, przy czym najczęściej przesyłano guzy skóry i tkanki podskórnej. Następne pod względem częstości były guzy gruczołu mlekowego, macicy oraz tkanki limfatycznej. Wśród przesłanych przypadków znajdowały się również nowotwory tarczycy. Zmiany nowotworowe w innych narządach były przesyłane znacznie rzadziej (rys. 1). Ponieważ guzy skóry i tkanki podskórnej są łatwo zauważane przez właścicieli podczas pielęgnacji i obchodzenia się ze zwierzętami, przypuszcza się, że jest to jeden z głównych powodów, dla których nowotwory w tych lokalizacjach były przesyłane najczęściej. Natomiast procesy chorobowe dotyczące narządów wewnętrznych nie zawsze są dostrzegane przez właściciela lub mogą wymagać bardziej złożonych interwencji chirurgicznych.
Rozpoznania nowotworów
Najczęściej rozpoznawanym nowotworem u kawii domowych był tłuszczak, a na drugim miejscu znajdowały się guzy mieszków włosowych. Zidentyfikowano również liczne inne typy nowotworów (rys. 2). Biorąc pod uwagę, że większość próbek pochodziła ze skóry i tkanki podskórnej, nie jest zaskoczeniem, iż najczęściej diagnozowano guzy tkanki tłuszczowej i mieszków włosowych.
Częstość występowania nowotworów łagodnych i złośliwych
Aby uzyskać jaśniejszy obraz proporcji między nowotworami łagodnymi a złośliwymi, przedstawiono to schematycznie dla najczęściej przesyłanych typów guzów (rys. 3). Najczęściej występujące guzy mezenchymalne i nabłonkowe skóry oraz tkanki podskórnej poddano dalszej analizie, aby uzyskać dokładniejszy obraz i ocenić, czy przeważały nowotwory łagodne, czy złośliwe.
Guzy mezenchymalne skóry i tkanki podskórnej
U kawii domowych guzy mezenchymalne dominowały w obrębie skóry i tkanki podskórnej. Łącznie zdiagnozowano 508 guzów mezenchymalnych, z czego 365 uznano za łagodne, a 143 sklasyfikowano jako złośliwe. Wśród tych nowotworów znajdowało się 325 tłuszczaków, 13 włókniaków, 13 włókniakotłuszczaków oraz 6 naczyniaków. Zidentyfikowano 8 innych guzów łagodnych. Ponadto przesłano 80 mięsaków, jednak w tych przypadkach nie było możliwe jednoznaczne określenie komórek z jakich pochodziły. Dodatkowo rozpoznano 29 włókniakomięsaków, 24 tłuszczakomięsaki (rys. 4) oraz 10 innych złośliwych nowotworów mezenchymalnych.
Guzy nabłonkowe skóry i tkanki podskórnej
Łącznie do badania przesłano 157 guzów nabłonkowych, spośród których 142 były to zmiany łagodne, a 15 złośliwych. Do nowotworów łagodnych zaliczono 124 trichofolliculoma (rys. 5), 5 trichoepithelioma, 3 pilomatrixoma, 3 gruczolaki oraz 7 innych łagodnych nowotworów. W grupie guzów złośliwych znajdowało się 5 gruczolakoraków, 5 raków nieokreślonych, 3 raki płaskonabłonkowe oraz 2 raki gruczołów łojowych. Wśród pozostałych nowotworów skóry i tkanki podskórnej odnotowano 11 chłoniaków skórnych, 3 czerniaki, 1 włókniak brodawczak oraz 1 rakomięsaka.
Chłoniaki
Chłoniaki również występują dość często u kawii domowych. Oprócz chłoniaka opisano także formę białaczki, która dotyczy głównie młodych dorosłych osobników (poniżej 3 roku życia). Zwierzęta te zazwyczaj umierają w ciągu kilku tygodni.
Spośród 46 chłoniaków uwzględnionych w tym badaniu większość była zlokalizowana w węzłach chłonnych (n = 31), a pozostałe w skórze (n = 11), narządach wewnętrznych (n = 3) oraz oku (n = 1).
Szczególną formą chłoniaka skórnego jest nabłkonkowy chłoniak skóry (syn. mycosis fungoides). Jest to postępująca choroba nowotworowa, charakteryzująca się naciekaniem naskórka i przydatków przez nowotworowe limfocyty T (komórki pamięci T) (Moore i Olivry, 1994). Etiologia tej choroby nie jest jeszcze w pełni poznana. Ta postać chłoniaka występuje również u kawii domowych i często początkowo nie jest rozpoznawana jako nowotwór. Klinicznie obserwuje się rumień, wyłysienia i łuszczenie się skóry, co często prowadzi do wstępnego podejrzenia choroby dermatologicznej. Guzkowate rozrosty mogą pojawić się dopiero w późniejszych stadiach choroby (rys. 6).
Guzy gruczołu mlekowego
W przeciwieństwie do innych gatunków zwierząt, guzy gruczołu mlekowego są również regularnie obserwowane u samców kawii domowej (tab. 1) (Schöniger i in., 2025). W okresie badania przesłano 157 guzów, z których 75 pochodziło od samic, 58 od samców, a u 24 zwierząt płeć była nieznana. Łącznie zdiagnozowano 78 gruczolaków, 7 gruczolakowłókniaków, 71 gruczolakoraków oraz 1 rak niezróżnicowany.
Tabela 1. Guzy gruczołu mlekowego według płci.
| Diagnoza | Liczba | Samica | Samica kastrowana | Samiec | Samiec kastrowany | Płeć nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Całościowo | 157 | 74 | 1 | 44 | 14 | 24 |
| Łagodnie | 85 | 47 | – | 17 | 7 | 14 |
| Złośliwe | 72 | 27 | 1 | 27 | 7 | 10 |
Guzy macicy
W przeciwieństwie do królików, u kawii domowych obserwuje się szerokie spektrum zmian w obrębie macicy, które mogą mieć charakter nienowotworowy lub rozrostowy. Mogą występować proste guzy łagodne lub złośliwe, a także guzy mieszane (Laik-Schandelmaier i in., 2017).
W latach 2013–2020 przesłano 60 guzów z rejonu macicy, spośród których 37 były to guzy łagodne, a 23 złośliwe. Guzy sklasyfikowano jako: 28 nabłonkowych, 27 mezenchymalnych oraz 5 mieszanych. Wśród nowotworów nabłonkowych stwierdzono 19 gruczolaków i 9 gruczolakoraków. W grupie nowotworów mezenchymalnych zidentyfikowano 17 mięśniaków gładkokomórkowych, 8 mięśniakomięsaków gładkokomórkowych oraz 2 mięsaki niezróżnicowane. Spośród guzów mieszanych tylko jeden był łagodny, natomiast cztery miały charakter złośliwy.
Guzy tarczycy
W przeciwieństwie do innych małych ssaków, kawie domowe stosunkowo często rozwijają nowotwory tarczycy. W okresie badania zdiagnozowano 15 gruczolaków oraz 14 raków tarczycy.
Podsumowanie
W niniejszym badaniu dotyczącym nowotworów spontanicznych u kawii domowych dominowały nowotwory łagodne skóry i tkanki podskórnej. Najczęstszymi guzami były tłuszczaki, a następnie trichofolliculoma. Chłoniaki nabłonkowe skóry mogą być klinicznie trudne do odróżnienia od zapalnych chorób skóry.
Guzy gruczołu mlekowego występowały zarówno u samic, jak i u samców kawii domowych. W niniejszym badaniu samice i samce po kastracji były rzadziej dotknięte chorobą niż osobniki niekastrowane.
Badanie histopatologiczne stanowi ważne narzędzie oceny rokowania, ponieważ nowotwory gruczołu mlekowego, macicy i tarczycy mogą mieć zarówno charakter łagodny, jak i złośliwy. Badanie to pokazuje, że diagnoza nowotworu u kawii domowej nie musi oznaczać wyroku śmierci. W wielu przypadkach zmiana ma charakter łagodny, a szybka interwencja chirurgiczna umożliwia usunięcie guza i pozwala zwierzęciu dalej prowadzić normalne, zdrowe życie.
Dr Claudia Schandelmaier
Literatura
Dobromylskyj MJ, Hederer R, Smith KC. Lumpy, bumpy guinea pigs: a retrospective study of 619 biopsy samples of externally palpable masses submitted from pet guinea pigs for histopathology. J Comp Pathol. 2023 May;203:13-18. doi: 10.1016/j.jcpa.2023.04.001.
Laik-Schandelmaier C, Klopfleisch R, Schöniger S, Weiffenbach G, Staudacher M, Aupperle H. Spontaneously Arising Tumours and Tumour-like Lesions of the Cervix and Uterus in 83 Pet Guinea Pigs (Cavia porcellus). J Comp Pathol. 2017 May;156(4):339-351. doi: 10.1016/j.jcpa.2017.03.002.
Moore PF, Olivry T. Cutaneous lymphomas in companion animals. Clin Dermatol. 1994 Oct–Dec;12(4):499-505. doi: 10.1016/0738-081x(94)90216-x.
Schöniger S, Schandelmaier C, Aupperle-Lellbach H, Koppel C, Zhang Q, Schildhaus HU. Neoplastic and Non-Neoplastic Proliferative Mammary Gland Lesions in Female and Male Guinea Pigs: Histological and Immunohistochemical Characterization. Animals (Basel). 2025 May 28;15(11):1573. doi: 10.3390/ani15111573.
